علوم تربیتی ، برنامه ریزی درسی

تحقيقات، تحصيلات و نوآوري سه ضلع مثلث دانش به شمار مي روند که به بهبود روند توسعه و بکارگيري اين سه پديده در رشد کشورها و اقتصاد جهاني منجر خواهد شد و در مقابل نيز کشورهاي مختلف جهان براي رسيدن به اين پيشرفت برنامه هاي کوتاه يا بلند مدت متعددي را تدوين مي کنند.
به گزارش مهر، کشورهاي مختلف جهان به منظور پيشبرد و بهبود اين سه ضلع برنامه هاي کوتاه مدت و طولاني مدت متعددي را ارائه کرده و سازمان ها و مراکز مسوول را ملزم به اجراي اين برنامه ها مي کنند تا به اين شکل با ايجاد همکاري هماهنگ و يکپارچه، کشور به صورت يکنواخت در تمامي زمينه هاي علمي و متناسب با نيازهاي بخش صنعت و اقتصاد پيشرفت قابل قبولي از خود به نمايش بگذارد.

برنامه توسعه علمي در ايران

ايران نيز اکنون در دسته کشورهايي قرار گرفته است که براي اين بهبود روند توسعه تحقيقاتي و علمي اقدام به برنامه ريزي مدوني کرده است، نقشه جامع علمي کشور و تهيه برنامه هاي عملياتي زمان دار از جمله اقداماتي است که ايران در راستاي تحقق اهداف چشم انداز در خصوص علم و فناوري انجام داده است.
آمريکا، استراليا، کانادا، کره جنوبي، ژاپن، هند و چين نيز از جمله کشورهايي هستند که داراي سند ملي توسعه علمي بوده و پايه توسعه مطالعات و تحقيقات داخلي خود را مبني اين برنامه ها بنا کرده اند.
کشورهاي مختلف جهان با رويکردهاي مختلف و با تمرکز بر حوزه هاي مختلف علمي و تحقيقاتي، متناسب با اهداف و سياستگذاري هاي دولتي، برنامه هاي متفاوتي را تدوين کرده و به کار مي بنند و براي اجراي اين برنامه ها بودجه هاي متفاوتي را در نظر مي گيرند.
براي مثال برنامه هاي توسعه علمي در سال 2003 کشور هند بودجه اي برابر 3/7 ميليارد دلار را به خود اختصاص داد، در حالي که در همان سال چيني ها چهار برابر اين مبلغ و آمريکا تقريبا 75 درصد اين مبلغ را براي اجراي برنامه توسعه تحقيقات علمي خود در نظر گرفتند.
کشورهاي اروپايي عضو اتحاديه اروپا نيز خود را با اين موج پيشرفت هماهنگ کرده اند و بر اساس برنامه هفتم اين اتحاديه، که از سال 2007 آغاز به اجرا شده و تا سال 2013 به پايان خواهد رسيد، تلاش کرده اند سياست هاي مطالعاتي و علمي خود را با سياست هاي اجتماعي و اقتصادي خود هماهنگ کنند.
کميسيون اروپا اميدوار است با اجراي دقيق اين برنامه بتواند ميزان تخصيص بودجه به بخش تحقيقاتي را با افزودن ميزان سرمايه گذاري هاي ملي و خصوصي بهبود ببخشد.
با اجراي برنامه هفتم کميسيون اروپا، اين برنامه بايد توانايي پاسخگويي به نيازهاي تحقيقاتي و علمي بخش صنعت و مهمتر از آن سياست هاي اتحاديه اروپا را داشته باشد. چارچوب برنامه هفتم اروپا بر مبناي چهار برنامه اصلي طرح شده و بر روي بخشهايي مانند سلامت، غذا، کشاورزي و بيوتکنولوژي، فناوري هاي اطلاعات و ارتباطات، فناوري و علوم نانو، فناوري هاي مواد و محصولات نوين، انرژي، محيط زيست به ويژه آب و هوا، حمل ونقل، به ويژه بخش هوانوردي، علوم اجتماعي-اقتصادي و حقوق بشر و در نهايت امنيت و فضا متمرکز شده است.

برنامه هاي اصلي برنامه هفتم کميسيون اروپا

چهار برنامه اصلي چارچوب برنامه هفتم عبارتند از: برنامه هاي همکاري، ايده هاي جديد، افراد و ظرفيت که هر کدام جهت گيري ويژه خود را دارند. براي مثال برنامه همکاري با هدف انگيزه سازي براي همکاري و بهبود روابط ميان صنايع و تحقيقات در ميان چارچوبي فراکشوري است; يا در برنامه ظرفيت تلاش شده است ابزارهاي قدرتمندي در اختيار محققان قرار داده شود که اين ابزار بتوانند حس رقابت و بهبود کيفيت مطالعات در اروپا را بهبود بخشند. اين به معني سرمايه گذاري هاي بيشتر در حوزه زيرساختارهاي مطالعاتي در مناطق کم انرژي تر اروپا است. اين برنامه در عين حال ميزان اهميت همکاري هاي بين المللي در تحقيقات و نقش علم در جوامع را نمايان مي کند.
کميسيون اروپا مبلغ بودجه تخصيص يافته به برنامه همکاري را 32 ميليون و 413 هزار يورو، بخش نظرهاي جديد هفت ميليون و 513 هزار يورو، بخش افراد چهار ميليون و 750 هزار يورو، برنامه ظرفيت چهار ميليون و 97 هزار يورو، بخش فعاليتهاي جانبي توسط مراکز تحقيقاتي مشترک ياJRC  يک ميليون و 751 هزار يورو و بخش انجمن انرژي اتمي اروپا ياEURATOM  را دو ميليون و 700 هزار يورو اعلام کرده است که بودجه بخش آخر تا انتهاي سال جاري به پايان خواهد رسيد.
اتحاديه اروپا از سال 1984 سياستهاي علمي، تحقيقاتي و فناورانه خود را بر اساس برنامه هاي چندساله آغاز کرده است و برنامه چارچوب هفتم از زمان اجراي استراتژي ليزبون در سال 2000 دومين برنامه اتحاديه به شمار مي رود. اين برنامه بايد در ميزان رشد و به کارگيري مطالعات علمي و فناوري اروپا در سال هاي در پيش رو موثر واقع شود.
کميسيون اروپا قصد دارد سه ضلعي دانش را که از تحقيقات، تحصيلات و نوآوري تشکيل شده است در راستاي استفاده از دانش براي خدمت رساني به اقتصادي پويا و پيشرفتهاي زيست محيطي و اجتماعي به کار ببندد.
با همه اين فراز و نشيب ها که مراحل تصويب نقشه جامع علمي کشور طي کرد بالاخره اين نقشه  17 اسفند ماه رونمايي مي شود.
 
نقشه سند فرادولتي است

عضو شوراي عالي انقلاب فرهنگي گفت: ما از حرکت هاي مقطعي، فراز و نشيبي و حتي سليقه اي آسيب زيادي ديده ايم و لازم بود نقشه جامع علمي کشور به عنوان يک سند ملي، فرا دولتي و فرابخشي تدوين شود.
منصور کبگانيان در گفتگو با مهر درباره تاثير تدوين نقشه جامع علمي بر توسعه علمي کشور افزود: افرادي در بخش هاي مختلف علمي کشور حرکت هاي مختلفي را به انجام رسانده اند که با نيت هاي خير بوده و حرکت هاي خوبي هم انجام شده است اما در جمع ممکن است اثرات اين حرکت را خنثي کرده باشند.
وي اظهار داشت: لازم بود که سندي فرابخشي و فرا دولتي و ملي تدوين شود تا با تغيير دولت ها تغيير نکند و در جايگاه رهبري نظام باشد و مجري آن هم به درستي شوراي عالي انقلاب فرهنگي انتخاب شد.
کبگانيان افزود: به طور مثال سندهايي که در سال 84 و 85 موظف بوديم درباره پژوهش و فناوري، آموزش عالي يا نخبگان تهيه کنيم، در بسياري از آنها آمار و ارقام، هدف گذاريها و شاخصها متفاوت بود و در بخشهايي که انجام شد هم انتقاداتي را در پي داشت.
عضو شوراي عالي انقلاب فرهنگي يادآور شد: آثار تدوين نقشه جامع علمي را مي توان در اتفاق نظري که اکنون در رابطه با برخي از بخش ها وجود دارد، ديد. به طور مثال در بخش علم و فناوري فضايي و در بحث اعزام انسان به فضا اولين بار اين موضوع در نقشه جامع علمي کشور و سند مربوطه هوا و فضا در شورايعالي انقلاب فرهنگي مطرح شد و در جنبه هاي ديگر علوم هم همينطور به موضوعات جديد توجه شد.
وي خاطرنشان کرد: همين طور است که به طور مثال در رديف هاي بودجه سال 90 مي بينيم که توافق خوبي ميان دولت و مجلس در حمايت از شرکت هاي دانش بنيان با رقمي معادل هزار ميليارد تومان صورت گرفت.
کبگانيان گفت: همه اين بندها، احکام و اقدامات ملي در نقشه جامع علمي کشور ديده شده و هنوز ابلاغ نشده کاملا احساس مي شود که اجراي اين نقشه به علت اين وفاق ملي شروع شده و همه براي اجرا در حال سبقت گرفتن از هم هستند.
وي يادآور شد: نقشه جامع علمي کشور 224 اقدام ملي مهم دارد که در 14 سالي که تا افق 1404 باقيمانده است بديهي است که هر سال بايد تعدادي از اقدامات را با برنامه ريزي به اجرا برسانيم.
عضو شوراي عالي انقلاب فرهنگي درباره وجود نقشه جامع علمي در ساير کشورها و استفاده از تجربيات آنها در تدوين نقشه در داخل کشور گفت: کشورهاي ديگر هم تجربه هاي متعددي در اين زمينه دارند و در اغلب کشورهاي پيشرفته اين موضوع با عنوان اسناد توسعه علمي وجود دارد که آن را در بالاترين مراجع قانوني خود مصوب و در برنامه هاي 5 ساله، 10 ساله و در برخي بيش از 10 ساله برنامه ريزي مي کنند.
وي افزود: ما در ايران به دليل شرايط بومي و فرهنگي خاص خودمان نام نقشه جامع علمي را براي اين الگو برگزيديم.
کبگانيان اظهار داشت: يکي از پروژه هاي بسيار جدي و مهمي که در اين زمينه انجام گرفت مطالعات تطبيقي در رابطه با اسناد علمي کشورهاي صنعتي، غربي، آسياي جنوب شرقي و برخي کشورهاي رقيب در منطقه بود. هم اسناد اين کشورها مطالعه شد و هم مطالعه تطبيقي صورت گرفت و نکات مثبت اين اسناد بررسي شد اما در نهايت ما مدل خاص خودمان را انتخاب کرديم.

نقشه جامع علمي کشور 
راهگشاي بن بست هاي علمي

عضو کميسيون آموزش و تحقيقات مجلس شوراي اسلامي در ارتباط با افق نقشه جامع ع     لمي کشور گفت: نقشه جامع علمي کشور راهگشاي بن بست هاي علمي کشور است.
فرهاد بشيري در گفت وگو با  مهر در ارتباط با اهدافي که نقشه جامع علمي کشور دنبال مي کند گفت: نقشه جامع علمي کشور که توسط شوراي انقلاب فرهنگي و دست اندرکاران تدوين شده است مي تواند راهگشاي بن بست هاي علمي کشور باشد.
وي افزود: حتي مي توان به آموزه هاي ديني، قانون اساسي، توصيه و نظرات مقام معظم رهبري در رابطه نقشه جامع علمي کشور اشاره کرد که در اين راستا تدوين شده است.
نماينده مجلس شوراي اسلامي با بيان اينکه تدوين نقشه جامع علمي کشور در راستاي اهداف سند چشم انداز توسعه است تاکيد کرد: با توجه به سند چشم انداز توسعه کشور مي توان اميدوار بود در سال 1404 حرف اول علمي را در منطقه بزنيم و در سطح دنيا هم الهام بخش و اثرگذار باشيم که راه هاي رسيدن به اين اهداف در نقشه جامع علمي کشور مطرح شده است.
بشيري گفت: با تدوين نقشه جامع علمي، دانشگاههاي کشور، مراکز پژوهشي، ساير امور تحقيقاتي و پژوهشي ما مي توانند کار دقيق تر و کارشناسانه تر انجام دهند.
عضو کميسيون آموزش و تحقيقات مجلس شوراي اسلامي با اشاره به اينکه اميد است به شايستگي بتوان به اهداف سند چشم انداز توسعه دست يافت ادامه داد: نقشه علمي کشور يک راهبرد کلان در راستاي سند چشم انداز توسعه به شمار ميآيد که مي تواند آينده و تمام برنامه ريزي هاي آن را در قالب چارچوبهاي معين تدوين کند.

حرکت در مسير توسعه

شايد به لحاظ اينکه بخشهاي مختلف تصميم سازي در حوزه علمي و فرهنگي کشور مشارکت ويژه اي در تدوين و تکوين اين نقشه داشته اند تعداد سخنرانان در مراسم رونمايي از اين نقشه فراتر از همايش هاي معمول و متعارفي بود که برگزار مي شود.
مرضيه وحيد دستجردي وزير بهداشت، نسرين سلطانخواه معاون علمي و فناوري رئيس جمهور، کامران دانشجو وزير علوم، محمدجواد لاريجاني، غلامعلي حداد عادل رئيس کميسيون فرهنگي مجلس، صادق واعظ زاده معاون سابق علمي و فناوري رئيس جمهور، محمدرضا مخبر دزفولي دبير شوراي عالي انقلاب فرهنگي و محمود احمدي نژاد رئيس جمهور به ترتيب سخنرانان مراسم رونمايي از نقشه جامع علمي کشور بودند.
به گزارش مهر، دکتر مرضيه وحيد دستجردي اولين سخنران مراسم رونمايي از نقشه جامع علمي کشور گفت: وزارت بهداشت سعي کرد پس از مشارکت در تهيه پيش نويس نقشه جامع علمي کشور، نقشه نظام سلامت جمهوري اسلامي ايران را هم تدوين کند به طوري که عملا منطبق با سند بالادستي باشند. در تدوين نقشه جامع علمي کشور و پس از آن نقشه نظام سلامت از حدود 300 نفر از محققين، انديشمندان و کارشناسان حوزه سلامت بهره گرفته شد.
وزير بهداشت از بسترسازي براي مقدمات اجراي نقشه جامع علمي در دانشگاه هاي علوم پزشکي از ابتداي سال89 خبر داد و گفت: با يک تلاش همه جانبه در سال جاري تمامي دانشگاه هاي علوم پزشکي کشور در چارچوب نقشه جامع علمي کشور اقدام به تهيه نقشه علمي دانشگاه خود کرده و هدف گذاري هاي متناسب با نيازها، مزايا و قابليت هاي سرزمين خود طراحي و نقطه گذاري کردند.
وحيد دستجردي با اشاره به زمينه سازي حرکت در مسير نقشه علمي در حوزه سلامت گفت: بايد در مسير نقشه جامع علمي کشور حدود 700 مرکز پژوهشي و 90 پژوهشگاه و مرکز رشد دولتي و خصوصي در حوزه سلامت داشته باشيم. تلاش مي کنيم با اين نقشه، طراحي سالانه 280 پتنت را در حوزه سلامت به ثبت برسانيم اين ميزان ثبت و توليد نياز به 20 هزار پژوهشگر و پشتيبان پژوهش دارد.
نسرين سلطانخواه معاون علمي و فناوري رياست جمهوري دومين سخنران اين مراسم در حالي که در ابتداي سخنراني اش از اقدام شوراي عالي انقلاب فرهنگي براي انتخابات 2 زن به عنوان 2 سخنران اول اين مراسم از آمادگي اين معاونت براي اجرايي شدن اين نقشه در کنار ستاد راهبردي نقشه جامع علمي کشور خبر داد و اضافه کرد: اين معاونت همان گونه که از ابتداي تدوين نقشه جامع وارد صحنه شد و تهيه نقشه جامع علمي کشور را در اولويت هاي اصلي خود قرار داد، همکاري و مشارکت خود را در تهيه و تدوين نقشه تا مراحل نهايي شدن نقشه و در شوراي عالي انقلاب فرهنگي تداوم داده است.
کامران دانشجو وزير علوم نيز در مراسم رونمايي از نقشه جامع علمي کشور گفت: ساختار راهبردي و استراتژيک نقشه جامع علمي کشور تعيين کننده وضع حال و آينده علوم در جمهوري اسلامي ايران است و اين نقشه، تکاليف و وظايف مسئولان و فعالان جريان هاي عملي در حوزه هاي مختلف را تعيين و شاخص ها و سنجه هاي هر بخش را تعيين مي کند.
وزير علوم، تحقيقات و فناوري گفت: افزود: اسلامي سازي، غني سازي و کارآمدسازي به منظور پاسخگويي همه جانبه به نيازهاي فکري، علمي و عملي در کشور از موارد شاخص مندرج در نقشه جامع علمي کشور به شمار مي آيد.
وي در تبيين قرابت فعاليت هاي وزارت علوم با روح حاکم بر نقشه جامع علمي کشور، گفت: اصل حاکم بر تمامي فعاليت ها در وزارت علوم در يک سال گذشته برگرفته از روح حاکم بر نقشه جامع علمي کشور و همسو با استراتژي تکوين الگوي اسلامي ايراني پيشرفته بوده است و سياست گذاري هاي وزارت علوم با تاکيد بر تحقيقات کاربردي و اهتمام بر تحقيقات بنيادي، جاري ساختن نگاه توامان به علم و دين، بازنگري در کتب و متون دانشگاهي به خصوص بازنگري در علوم انساني با پشتيباني هيئت دولت و شوراي عالي انقلاب فرهنگي و مجلس با جديت و دقت لازم پيگيري شده است.
غلامعلي حداد عادل عضو شوراي عالي انقلاب فرهنگي نيز سخنران بعدي اين مراسم، تصويب نقشه جامع علمي کشور را مبارک دانست و تاکيد کرد: توجه به اسناد بالادستي جزو فرهنگ ما نشده است که اين خطري است که نقشه جامع علمي کشور را نيز تهديد مي کند. تبعيت از سندهاي بالادستي بايد جزو فرهنگ کشور شود چرا که اين نقشه موارد مهمي چون مزيت ها، اولويت ها، تقسيم وظايف و افق چشم انداز کشور را تبيين و تعيين کرده است.
حدادعادل با تاکيد بر اينکه مديريت فعاليت هاي علمي بر عهده دولت است يادآور شد: فعاليت هاي پراکنده همانند نقشه  هاي موزائيک است ولي ما مي  خواهيم با نقشه جامع علمي يک فرش زيبا از فعاليت هاي علمي کشور تهيه کنيم چرا که هر گره اي که زده مي شود مکمل فعاليت هاي ديگران است. محمدجواد لاريجاني نيز با تاکيد بر اينکه فعالان و اساتيد دانشگاه ها بايد در نقشه جامع علمي کشور جان دوباره اي ببخشند افزود: پس از تدوين اين نقشه مناقشات فراواني در اين زمينه منعکس شد ولي بايد يادآور شوم که اين سند حرکت نظام در حوزه علم و فناوري است که استمرار و تداوم دارد. نقشه جامع علمي يک سند ايستا نيست و مي توان به راحتي برنامه هاي ديگري را در آن وارد کرد.
محمدرضا مخبر دزفولي دبير شوراي عالي انقلاب فرهنگي نيز در حالي که نقشه جامع علمي کشور رونمايي مي شد خاطرنشان کرد: عليرغم شاخص گذاري هايي که در نقشه جامع علمي کشور آمده است هنوز با مواردي مواجه هستيم که نياز به مشارکت همکاران و دانشمندان دارد تا بخش هاي ديگر کمي و کيفي نقشه نيز تهيه، تصويب و اجرا شوند. در اين راستا چندين سند ديگر مرتبط با اولويت هاي نقشه جامع علمي کشور همچنان بايد با مشارکت دانشگاه ها و مراکز علمي تهيه، تصويب و اجرا شود.
بنابراين اظهارات مخبر دزفولي تاکيد مي کرد که هنوز راه براي کامل شدن نقشه و پذيرش پيشنهادات و انتقادات در زمينه اين سند باز است، همان طور که صادق واعظ زاده معاون سابق علمي و فناوري رئيس جمهور نيز بر زمينه سازي جهت دريافت و ديده شدن و شنيده شدن نقدهاي آبدار انديشمندان و صاحب نظران تاکيد کرد. صادق واعظ زاده معاون سابق علمي و فناوري رئيس جمهور با بيان اينکه با تصويب نقشه جامع علمي کشور صرفا 5 تا 10 درصد از کار انجام شده است، گفت: اميدواريم با همت مضاعف و جديت در اجراي نقشه فضا را باز کنيم تا راه براي نقد و انتقاد از همين نسخه نقشه جامع علمي کشور باز شود. چون با آغاز اجراي نقشه جامع علمي کشور نقدهايي آبدار و چالش برانگيز مطرح مي شود و متفکراني که در برنامه ريزي بوده يا نبوده اند به طور جدي توجه مي کنند.